1. Maluliyet Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Maluliyet, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında iki temel eksende değerlendirilir. Birincisi, sigortalının çalışma gücünün en az **%60'ını** kaybetmesidir ki bu durum "malulen emeklilik" hakkı doğurur. İkincisi ise, bir iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az **%10'unu** kaybetmesi halidir; bu da "sürekli iş göremezlik geliri" bağlanmasını sağlar. Maluliyet, sadece organ kaybı değil, organın işlevini görememesi (Örn: Elin sinir hasarı sonucu tutmaması) durumudur. Bu tespit, tam teşekküllü devlet hastaneleri veya üniversite hastanelerinin sağlık kurulları tarafından hazırlanan raporlarla yapılır ve SGK Sağlık Kurullarınca kesinleştirilir.
2. Malullük Şartları (Emeklilik İçin)
- Oran: Çalışma gücü kaybının en az %60 olması.
- Prim ve Süre: En az 10 yıl sigortalılık süresi ve 1800 gün prim ödenmiş olması. (Başkasının bakımına muhtaç ise süre şartı aranmaz).
- Hastalık Başlangıcı: Maluliyetin, ilk sigortalı olduğu tarihten sonra ortaya çıkmış olması gerekir.
3. Meslekte Kazanma Gücü Kaybı
İş kazası odağında, kişinin eski mesleğini yaparken ne kadar zorlanacağı ölçülür. Örneğin bir cerrah için parmak kaybı %100 mesleki maluliyet sayılabilirken, bir büro çalışanı için bu oran çok daha düşük olabilir.
4. Maluliyet Tespiti İtirazları
SGK Sağlık Kurulu tarafından belirlenen oran düşük bulunursa, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu'na itiraz edilebilir; sonuç değişmezse İş Mahkemelerinde "maluliyet tespiti" davası açılır.
5. Yargıtay and Adli Tıp Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Gerçek kaybın tespiti"dir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, maluliyet tespiti yapılırken sadece kaza anındaki durum değil, iyileşme sürecinin sonundaki "nihai durum" esas alınmalıdır. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, Sağlık Kurulu raporları ile Adli Tıp Kurumu raporları arasında çelişki varsa, bu çelişkinin mutlaka Adli Tıp Genel Kurulu'ndan alınacak raporla giderilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Yargıtay ayrıca, maluliyetin belirlenmesinde işçinin yaşı ve eğitim durumunun da "ekonomik geleceğin sarsılması" kaleminde gizli bir çarpan gibi değerlendirilmesi gerektiğini savunur.
Mahkemeler arası uygulamada, "birden fazla hastalığın birleşmesi" (baltazar formülü) ile toplam oran belirlenir. Yargı, bu formülün yanlış uygulanmasını bozma nedeni sayar. Son dönemde Yargıtay, maluliyet oranının tespitindeki gecikmeler nedeniyle işçinin yaşadığı gelir kaybının "faiziyle" birlikte tazmin edilmesine yönelik kararlar vermektedir. Maluliyet tespiti uyuşmazlıkları kamu düzeninden olduğu için zamanaşımı söz konusu değildir ancak alacaklarda 10 yıllık süre işler.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Maluliyet, hayata dair bir zorunlu uyum sürecidir. Hukuk, bu uyum sürecinde kişiyi maddi olarak desteksiz bırakmamayı amaçlar.
Sonuç olarak, sakatlık yaşayan veya çalışma gücü azalan tüm bireylerin; doğru hastanelerden rapor almaları ve SGK katındaki süreçleri bir hukukçu eşliğinde yürütmeleri hak kayıplarını önler. Şişman Hukuk Bürosu olarak, maluliyet tespiti davaları; malulen emeklilik reddi işlemlerinin iptali ve sakatlık derecesine göre tazminat hesaplamaları süreçlerinde uzman hukuk hizmeti sunmaktayız.