1. Ramak Kala Olayı Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Ramak kala olayı, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na dayalı İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği'nde tanımlanan; iş yerinde gerçekleşen, ancak çalışanı, iş yerini veya iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde o an için herhangi bir yaralanma ya da maddi hasara yol açmamış olaydır. Gündelik dille "direkten dönmek" veya "ucuz atlatmak" olarak tabir edilen bu vakalar, aslında gelmekte olan büyük iş kazalarının habercisidir. Hukuk ve teknik bilimi ramak kala vakalarına "bedava ders" gözüyle bakar. Bu vakaların titizlikle raporlanması ve analiz edilmesi, İSG yönetim sisteminin "önleyicilik" performansının en büyük göstergesidir.
2. Heinrich Piramidi ve Ramak Kala Mantığı
İSG biliminde kabul gören Heinrich piramidine göre; her 1 ölümlü/ağır kazanın altında 29 yaralanmalı kaza, onun altında ise tam 300 ramak kala olayı yatar. Bu 300 olay düzeltilirse, piramidin tepesindeki ölüm engellenmiş olur.
3. Kayıt ve Bildirim Zorunluluğu
İşveren, ramak kala olaylarını kayıt altına almak ve analiz etmekle yükümlüdür. Bu kayıtlar, iş yerindeki risk değerlendirmesinin güncellenmesi için en temel veri kaynağıdır.
4. Bildirim Kültürü
Çalışanlar, ramak kala olaylarını bildirdikleri için cezalandırılmayacaklarını bilmelidir. Aksine, bildirim yapan çalışanın sistemin güvenliğine katkı sunduğu bir "güvenlik kültürü" oluşturulmalıdır.
5. Yargıtay and İhmal Analizi Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Önceki uyarıların dikkate alınmaması"dır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, bir iş kazası meydana geldiğinde eğer aynı sahada daha önce benzer bir ramak kala olayı yaşanmış ve bu olay raporlandığı halde işveren önlem almamışsa; işverenin kusuru "ihmal"den "bilinçli taksir"e ve hatta bazı durumlarda "olası kasta" kadar kayabilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, ramak kala tutanaklarını işverenin riskleri "bildiğinin" en net delili olarak kabul etmektedir. Yargıtay ayrıca, ramak kala vakalarının gizlendiği iş yerlerinde olan kazalarda, denetim eksikliğini işveren aleyhine ağırlaştırıcı neden saymaktadır.
Mahkemeler arası uygulamada, "ramak kala formu" ve "düzeltici önleyici faaliyet" (DÖF) takibi istenir. Yargı, kaza yerinde daha önce bir ramak kala olup olmadığını tanık beyanlarıyla da araştırabilir. Son dönemde Yargıtay, ramak kala olayının bildirilmesi üzerine işçiye "panik yarattığı" gerekçesiyle verilen mobbing benzeri baskıları hukuk dışı bulmaktadır. Ramak kala verileriyle güncellenmeyen risk analizleri hukuken "geçersiz" kabul edilir.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Ramak kala, bir işletmenin İSG karnesindeki en dürüst nottur. Bu notu iyi okuyan işverenler, hem can kurtarır hem de ağır tazminatların önüne geçer.
Sonuç olarak, iş yerinde herhangi bir tehlike atlatan tüm çalışanların; "bir şey olmadı nasılsa" demek yerine bu durumu ramak kala formuna dökerek yönetime iletmeleri vicdani ve yasal bir sorumluluktur. Şişman Hukuk Bürosu olarak, iş kazası davalarında "önceki ramak kala vakalarının" tespiti; olay analiz raporlarının (Root Cause Analysis) hukuki denetimi ve önleyici İSG politikalarının kaza sorumluluğuna etkisi süreçlerinde uzman hukuk hizmeti sunmaktayız.