1. Sendika Özgürlüğü Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Sendika özgürlüğü, Anayasa'nın 51. maddesi ve 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile korunan; çalışanların ve işverenlerin, ekonomik ve sosyal hak ile menfaatlerini korumak amacıyla, önceden izin almaksızın kuruluşlar kurabilme ve bunlara serbestçe girip çıkabilme hakkıdır. Bu özgürlük iki boyutludur: **Olumlu Sendika Özgürlüğü** (sendika kurma ve üye olma hakkı) ve **Olumsuz Sendika Özgürlüğü** (hiçbir sendikaya üye olmama veya mevcut üyelikten ayrılma hakkı). Türkiye'nin taraf olduğu ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü) sözleşmeleriyle de desteklenen bu hak, bir temel insan hakkı olarak kabul edilir. Sendikal örgütlenmenin engellenmesi, sadece tazminat değil, Türk Ceza Kanunu kapsamında hapis cezasını da gerektiren bir suçtur.
2. Sendikal Güvenceler
- İşe Alımda Ayrımcılık Yasağı: Bir işçi sırf sendikalı diye işe alınmamazlık yapılamaz.
- Fesih Yasağı: İşçinin iş sözleşmesi sendika üyeliği veya sendikal faaliyetleri nedeniyle feshedilemez.
- Sendikal Tazminat: Sendikal nedenle işten çıkarılan işçiye, işçinin **1 yıllık ücretinden az olmamak üzere** ödenen ağır bir tazminattır.
3. Sendika Temsilciliği Güvencesi
İş yerinde görev yapan "Sendika Temsilcileri", çok daha yüksek bir korumaya sahiptir. Temsilcinin iş sözleşmesi haklı bir neden olmadıkça feshedilemez; feshedilse dahi dava sonuna kadar görevi devam eder.
4. ILO 87 ve 98 Sayılı Sözleşmeler
Bu uluslararası belgeler, devletin veya işverenin sendikal iç işleyişe müdahale etmesini yasaklar; toplu pazarlık hakkını teşvik eder.
5. Yargıtay and Anayasa Mahkemesi Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Sendikal nedenin ispatında hayatın olağan akışı"dır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, bir iş yerinde sendikanın yetki aldığı günlerde işçi çıkarılması durumunda, işveren bu feshin sendika dışı bir nedene dayandığını ispat etmek zorundadır. Anayasa Mahkemesi (AYM), sendika özgürlüğüne yönelik müdahalelerin "ifade özgürlüğü" ihlali de oluşturabileceğini vurgulamaktadır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, sendikal tazminata hükmetmek için işçinin mutlaka sendikalı olmasını değil, "sendika kurma çalışmalarına katılmasını" dahi yeterli görmektedir.
Mahkemeler arası uygulamada, "sendikal baskılar" (mobbing) tazminat konusu edilir. Yargı, sendikalı işçilerin çalışma yerlerinin değiştirilmesini veya onlara düşük zam yapılmasını da ayrımcılık saymaktadır. Son dönemde Yargıtay, sendikal tazminatın işçinin fesihten sonra başvurduğu 1 yıllık tazminat taleplerinde zamanaşımının fesihle başladığını teyit etmiştir. Sendikal özgürlüğün ihlali iddialarında ispat yükü, fesih nedenini açıklayan işverendedir.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Sendika özgürlüğü, emeğin lobi yapma gücüdür. Bireysel kontratların yetersiz kaldığı yerde, kollektif aklın devreye girmesidir.
Sonuç olarak, sendika üyeliği nedeniyle baskı gören veya işten atılan personelin "Sendikal Tazminat" ve "İşe İade" davalarında çok güçlü bir yasal koruması vardır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, sendika temsilciliği ihtilafları; sendikal nedenli fesihlerin tespiti ve sendika karşıtı uygulamalarda stratejik hukuki takip süreçlerinde uzman hizmet sunmaktayız.