1. Sürekli İş Göremezlik Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
Sürekli iş göremezlik geliri, 5510 Sayılı Kanun'un 19. maddesinde düzenlenen; iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünü en az **%10** oranında kaybetmiş olan sigortalıya bağlanan gelirdir. Bu gelir, geçici iş göremezlik ödeneğinden (rapor parası) farklıdır; zira tedavi süreci tamamlanmış ancak bedende kalıcı bir araz kalmıştır. Bu hak, sosyal güvenlik sisteminin en temel koruma kalkanlarından biridir. Sigortalı, bu geliri ölene kadar alır; hatta vefatı halinde şartları taşıyan hak sahiplerine (eş ve çocuk) devredilebilir. Gelirin bağlanması için sigortalının işten ayrılması şart değildir; kişi çalışmaya devam etse dahi bu geliri almaya hak kazanır.
2. Gelir Bağlanma Şartları ve Oranlar
- Alt Sınır: Meslekte kazanma gücü kaybının en az %10 olduğunun sağlık kurulu raporu ile saptanması.
- Hesaplama: Sigortalının kazadan önceki brüt kazancının %70'inin, maluliyet oranı ile çarpılmasıyla bulunur.
- Bakıma Muhtaçlık: Eğer işçi başkasının bakımına muhtaç derecede malul ise, gelir oranı arttırılır (Kayıp %100 üzerinden hesaplanır).
3. Emekli Maaşı ile Birleşme
Sigortalı hem yaşlılık aylığına (emeklilik) hem de sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanırsa; her iki maaşı birden alabilir. Ancak yüksek olan maaşın tamamı, düşük olanın ise yarısı ödenir.
4. Kontrol Muayenesi
SGK, gelirin devamı için işçiyi belirli aralıklarla kontrole çağırabilir. İyileşme saptanırsa gelir kesilebilir veya oranı düşürülebilir.
5. Yargıtay and SGK Rücu Mekanizması Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Gelirin tazminattan mahsubu"dur. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, işçinin işverene açtığı tazminat davasında hesaplanan miktardan, SGK'nın bağladığı sürekli iş göremezlik gelirinin "rürçua tabi kısmı" (peşin sermaye değeri) düşülür. Böylece mükerrer ödemenin önüne geçilir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, gelirin hesaplanmasında esas alınan "prime esas kazancın" gerçeği yansıtmadığı (Örn: Maaşın elden ödenmesi) durumlarda, emsal ücret araştırması yapılarak gelirin revize edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Mahkemeler arası uygulamada, "kaza tarihindeki yaş" ve "bakiye ömür" verileri (TRH-2010 tablosu) üzerinden gelirin değeri hesaplanır. Yargı, bu hesaplamalardaki en ufak hatayı bozma nedeni sayar. Son dönemde Yargıtay, meslek hastalığı sonucu bağlanan sürekli iş göremezlik gelirlerinde, hastalığın başladığı tarihteki kazancın mı yoksa tanının konduğu tarihteki kazancın mı esas alınacağı konusundaki çelişkileri, işçi lehine (en yüksek kazanç) çözme eğilimindedir. Sürekli iş göremezlik geliri alacaklarında zaman aşımı, hakkın doğumundan itibaren değil, her bir taksit dönemi için ayrı işler.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası mağduru için "hayat suyu"dur. Sakatlığın yarattığı ekonomik boşluğu dolduran bir adalettir.
Sonuç olarak, kalıcı sakatlığı olan ve oranı %10'u geçen tüm sigortalıların; SGK'ya başvurarak gelir bağlatmaları en temel haklarıdır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, sürekli iş göremezlik geliri bağlatma süreçleri; düşük bağlanan gelirlere itiraz ve işveren kusuruna dayalı ek tazminat davalarında uzman hukuk danışmanlığı sunmaktayız.