1. Teşebbüs Kavramının Tanımı
Teşebbüs (TCK 35), bir suçun hazırlık aşamasından çıkıp icra aşamasına geçilmesi ancak neticenin gerçekleşmemesi halidir. Hazırlık hareketleri (Örn: Birini öldürmek için silah satın almak) kural olarak suç değildir; ancak icra hareketine (Örn: Silahı çekip tetiğe basmak) geçildiğinde teşebbüs başlar. Teşebbüs halinde fail, suç tamamlanmış gibi tam ceza almaz; ancak suçun tehlikeliliğine göre belirli bir oranda indirimli ceza alır. Teşebbüsün en önemli şartı, neticenin "failin iradesi dışındaki" bir sebeple (Örn: Silahın tutukluk yapması, polisin gelmesi) gerçekleşmemiş olmasıdır.
2. Teşebbüsün Şartları
- Suç İşleme Kastı: Failin suçu bitirme niyetiyle yola çıkması.
- İcra Hareketlerine Başlama: Hazırlık aşamasının ötesine geçilmesi.
- Neticenin Gerçekleşmemesi: Suçun tanımlanan sonucuna ulaşılamaması.
- Engel Sebep: Failin isteği dışında gelişen bir engelin ortaya çıkması.
3. Teşebbüs Halinde Ceza İndirimi
Teşebbüs aşamasında kalan suçlarda ceza indirimi, suçun tamamlanmış haline göre yapılır:
- Ağırlaştırılmış müebbet yerine 13 yıldan 20 yıla kadar hapis.
- Müebbet yerine 9 yıldan 15 yıla kadar hapis.
- Diğer suçlarda cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.
4. Uygulama Alanı
Öldürmeye teşebbüs, hırsızlığa teşebbüs gibi sonuç odaklı suçlarda sıklıkla görülür. Ancak bazı suçlar yapıları gereği teşebbüse uygun değildir (Örn: Hakaret suçu ya söylenmiştir ya söylenmemiştir).
5. Yargıtay ve Mahkeme Yaklaşımları
Yargıtay, "hazırlık hareketi" ile "icra hareketi" arasındaki sınırın somut olaya göre çizilmesini bekler. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, bir eve girmek için kapıyı zorlayan fail hırsızlığa teşebbüs etmiştir; ancak sadece evin önünde bekleyen fail için icra başlamamıştır. Yargıtay, teşebbüs indirimi yapılırken "zararın veya tehlikenin ağırlığına" bakılması gerektiğini vurgular. Örneğin; öldürmeye teşebbüste mağdur ağır yaralanmışsa indirim az, hiç yaralanmamışsa indirim daha fazla yapılmalıdır.
Mahkemeler, failin eylemi neden bitirmediğini (vaz mı geçti yoksa engel mi çıktı) titizlikle aramalıdır. Yargıtay, sanığın kendi isteğiyle durduğu halleri (Gönüllü vazgeçme) teşebbüsten ayırır; gönüllü vazgeçmede o ana kadar yapılan eylem suç değilse ceza verilmez. Ayrıca Yargıtay "İşlenemez Suç" (Örn: Boş silahla ateş etmek) ile teşebbüsü karıştırmaz. Kararlarında, teşebbüs aşamasından ceza verilirken failin suç yolundaki ilerleme derecesinin gerekçeli olarak belirtilmesini ister. Son yıllarda Yargıtay, teşebbüsteki indirim oranlarının sanık aleyhine "asgari" (en az) tutulmasını, eylemin ciddiyetine uygun cezaların verilmesini teşvik etmektedir.
6. Değerlendirme ve Sonuç
Teşebbüs, suçun tam ağırlığını taşımayan ancak kamu vicdanını yaralayan bir durumdur. Yasalar, "ucuz kurtuldun" demez; yarım kalsa da hesabını sorar.
Sonuç olarak, bir eylemin teşebbüs aşamasında kalması durumunda yapılacak olan savunma, indirimin oranını belirleyerek özgürlüğü kurtarabilir. Şişman Hukuk Bürosu olarak, özellikle ağır suçların teşebbüs aşamasında kaldığı dosyalarda, lehe olan tüm indirimlerin uygulanması ve hazırlık/icra hareketleri ayrımının müvekkil yararına yapılması için profesyonel savunma hizmeti sunmaktayız.