1. UBGT Ücreti Kavramının Tanımı ve Mahiyeti
UBGT (Ulusal Bayram ve Genel Tatil) ücreti, 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 47. maddesinde düzenlenen; işçinin kanunla belirlenen ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmadığı takdirde, işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretinin tam olarak ödenmesi hakkıdır. Eğer işçi, bu günlerde çalıştırılırsa; çalışılan her gün için bir günlük ücretine ek olarak, ayrıca bir günlük ücret (toplamda 2 günlük ücret) daha ödenmesi zorunludur. UBGT günleri; 29 Ekim (Cumhuriyet Bayramı), 23 Nisan, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos, dini bayramlar (Ramazan ve Kurban Bayramı), 1 Ocak ve 1 Mayıs'tır. Bu hak, sosyal dinlenme ve milli/dini aidiyetin bir gereği olarak korunmuştur.
2. UBGT Günlerinde Çalışma Kuralları
- Onay Şartı: İş sözleşmesinde aksine hüküm yoksa, işçinin bu günlerde çalıştırılabilmesi için onayı gereklidir.
- Ücret Hesaplama: Tatil çalışması 1 saat bile olsa, o gün için ek bir günlük ücretin doğup doğmayacağı tartışmalı olsa da, Yargıtay fiili çalışma süresine göre hesaplama yapmaktadır.
- İzinle Takas Yasağı: "Hafta içi izin verelim, bayramda çalış" uygulaması hukuken geçersizdir; UBGT alacağı mutlaka "para" olarak ödenmelidir.
3. Arife Günü Çalışmaları
Dini bayramların arife günleri saat 13.00'ten sonra genel tatil başlar. Bu saatten sonra yapılan çalışmalar da orantılı olarak UBGT kapsamında zamlı ödenmelidir.
4. İspat Külfeti
UBGT günlerinde çalışıldığını ispat yükü işçidedir. İş yeri giriş çıkış kayıtları, tanık beyanları veya resmi bayramlardaki mesaiye dair yazılı talimatlar delil olarak kullanılabilir.
5. Yargıtay and İş Hukuku Perspektifi
Yüksek yargı tarafından benimsenen mutlak kural; "Tatil ücretinin bölünüp asgari saatlik ücrete indirgenemeyeceği"dir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, bir işçi bayram gününde 1 saat bile çalışsa, o güne ait tatil ücretinin (1 yevmiye) tam olarak ödenmesi gerekir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, bordroda "UBGT" kalemi adı altında bir ödeme görünüp işçi tarafından imzalanmışsa, işçinin daha fazla çalıştığını ancak "yazılı eşdeğer delil" (bordronun aksini ispatlayan belge) ile kanıtlayabileceğini, aksi halde tanık dinlenemeyeceğini vurgulamaktadır. Ancak bordrolar imzasızsa veya banka kayıtlarıyla örtüşmüyorsa tanık beyanları esas alınır.
Mahkemeler arası uygulamada, "UBGT gününün hafta tatiline denk gelmesi" durumu kritiktir. Yargı, her iki hakkın da ayrı ayrı doğduğunu, hem hafta tatili ücretinin hem de UBGT ücretinin (hangisi daha lehineyse) kümülatif hesaplanması gerektiğini kabul etmektedir. Son dönemde Yargıtay, güvenlik görevlileri gibi 7/24 esasına göre çalışanların, vardiya düzenleri bayrama denk gelirse, onayları olsa dahi alacaklarının tam ödenmesini şart koşmaktadır. Ayrıca, UBGT alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır.
6. Genel Değerlendirme ve Sonuç
UBGT ücreti, milletçe sevindiğimiz günlerde çalışmak zorunda kalan emeğin maddi telafisidir. Zamanın paradan daha değerli olduğunun hukuki tescilidir.
Sonuç olarak, bayramlarda çalışmasına rağmen bordrosunda sadece çıplak maaş görünen işçilerin, haksız zenginleşmeyi önlemek adına geriye dönük alacak davası açma hakları vardır. Şişman Hukuk Bürosu olarak, UBGT alacaklarının bilirkişi raporlarıyla tespiti; bayram mesailerinin ispatı ve işçilik haklarının topluca tahsili süreçlerinde uzman dava vekilliği sunmaktayız.